Toekomstbestendig groenbeheer: hoe doe je dat?

Wat we vandaag aanleggen aan groen, doen we ook voor morgen. Want de uitdagingen voor de nabije toekomst zijn groot. En groen is daarbij heel belangrijk. Denk maar aan klimaatadaptatie, biodiversiteit, gezondheid en een aantrekkelijke leefomgeving. Hoe zorgen we ervoor dat groen daar inderdaad effectief aan bijdraagt en dat dat ook zo blijft? Met andere woorden: hoe maken we groenbeheer toekomstbestendig? Het onderzoeksrapport “Toekomstbestendig groenbeheer” van Groen In en Om de Stad (GIOS) Leeragenda 2.0 geeft antwoorden. Koninklijke VHG was een van de initiatiefnemers van het onderzoek.

Knelpunten en voorbeelden

GIOS is een overheidsprogramma voor vergroening van steden en dorpen. Bij de ontwikkeling van steden en dorpen moet het vanaf het begin duidelijk zijn hoe belangrijk groen is. Groen moet in elk project worden meegenomen als essentieel onderdeel van een gezonde, klimaatbestendige en aantrekkelijke leefomgeving. VHG is betrokken bij GIOS vanwege de kennis en praktijkervaring van groenprofessionals. Met onze expertise kunnen groene ambities ook daadwerkelijk leiden tot kwalitatief en duurzaam groen.

Dat blijkt ook uit dit onderzoek, dat in beeld brengt hoe het gemeentelijke groenbeheer nu gaat en hoe het beter kan. Waar zitten de knelpunten, wat zijn geslaagde voorbeelden van toekomstbestendig groenbeheer?  

Het gaat om de functie

Uit het onderzoek blijkt dat de traditionele manier van groenbeheer niet meer voldoet. Beheer wordt nu nog vaak gebaseerd op uiterlijk en onderhoudsfrequenties. Maar we hebben nu heel andere uitdagingen, waarbij het gaat om een heel andere kant van groen, namelijk de functie. De functie van groen is ontzettend belangrijk voor de oplossingen die we nu nodig hebben op het gebied van onder meer biodiversiteit, klimaat, water en gezondheid.

Expertise moet naar voren

Er is dus een verschuiving nodig in groenbeheer. Een beweging van groenbeheer op basis van uiterlijk naar groenbeheer op basis van functie. Dat betekent ook een verschuiving in de rol van groenprofessionals. De kennis en ervaring van groenprofessionals wordt nu vaak pas ingeschakeld als het ontwerp af is. Dat moet naar voren: we hebben deze kennis nodig aan het begin van het proces, bij het ontwikkelen van beleid en het maken van het ontwerp. In dat stadium is er expertise nodig op het gebied van bodem, beplanting, groeiplaatsen, beheerbaarheid en de ontwikkeling van groen door de jaren heen. Met die expertise in het beginstadium van een project kunnen we de ambities voor klimaat en biodiversiteit ook daadwerkelijk realiseren.

5x verandering

Het onderzoeksrapport noemt vijf samenhangende onderwerpen waarop verandering nodig is:

• de aansluiting tussen beleid en beheer
• data en monitoring
• kennis en vakmanschap
• bekostiging en financiering
• communicatie en participatie

Dit alles betekent dat er andere vormen van samenwerking nodig zijn tussen opdrachtgevers en groenbedrijven. We moeten niet alleen afspraken maken over werkzaamheden en frequenties, maar veel meer over het gewenste eindresultaat, de maatschappelijke functies van groen en de verantwoordelijkheid voor het duurzaam functioneren ervan.

Beheer moet geen sluitpost zijn

VHG maakte deel uit van het projectteam van het onderzoek en heeft meegewerkt aan de totstandkoming ervan. Ook heeft VHG benadrukt hoe belangrijk het is om groenprofessionals vroegtijdig te betrekken en om te zorgen voor goed langjarig beheer. Groenbeheer moet niet langer als sluitpost worden gezien. Willen we meer groen in onze steden en dorpen, dan moet er iets veranderen. Dan moeten beheer, vakmanschap en structurele financiering vanaf het begin meewegen in de keuzes. Het rapport pleit daarom onder meer voor het koppelen van beheerbudgetten aan de groei van het groenareaal. Ook het betrekken van groenprofessionals in de ontwerpfase is een advies uit het rapport. En: kijk naar de totale levensduurkosten.

Naar de praktijk

“Toekomstbestendig groenbeheer” werd gepresenteerd tijdens de Vakbeurs Openbare Ruimte 2026 door Olivia Riksen van &flux en Marc Wichman namens VHG. De volgende stap is om de nieuwe inzichten uit dit rapport in de praktijk te brengen. Dat kun je zelf doen! Het rapport biedt aanknopingspunten om in gesprek te gaan met opdrachtgevers, bijvoorbeeld gemeenten. Onderwerpen uit het rapport die je kunt bespreken zijn bijvoorbeeld de functies die groen moet vervullen, de kwaliteit van bodem en beplanting, beheerbaarheid, monitoring en de kosten over de gehele levensduur.

Lees het rapport “Toekomstbestendig groenbeheer” en ontdek welke stappen je samen met opdrachtgevers kunt zetten naar toekomstbestendig groenbeheer.