Droogte voorbij, gevolgen voor bomen nog niet

De extreme droogte en hitte van dit jaar kunnen nog lange tijd gevolgen hebben voor bomen in Nederland. Ook wanneer de regen terugkeert, zijn bomen niet automatisch hersteld. Vooral bomen die zwaar onder de droogte hebben geleden, kunnen de gevolgen daarvan pas in de komende maanden of in het volgende groeiseizoen duidelijk laten zien.

Koninklijke Vereniging van Hoveniers en Groenvoorzieners (VHG) vraagt gemeenten, terreinbeheerders, bedrijven en andere boomeigenaren daarom om alert te blijven op droogteschade en bij het reguliere boombeheer extra aandacht te hebben voor bomen die duidelijke stressverschijnselen vertonen of op kwetsbare locaties staan.

De droogte van dit jaar is uitzonderlijk. Na een droog voorjaar was ook juli 2026 zeer droog en warm. Volgens het KNMI viel in juli landelijk gemiddeld slechts 13 millimeter neerslag, tegen 78 millimeter normaal. Eind juli bedroeg het landelijke neerslagtekort 248 millimeter. Sinds 16 juli is in Nederland bovendien officieel sprake van een feitelijk watertekort.

Eén regenbui herstelt een boom niet

Langdurig watertekort zet bomen onder druk. Dat kan zichtbaar zijn aan verdord of vroegtijdig afvallend blad en afstervende twijgen en takken. Maar een deel van de reactie op droogte speelt zich buiten het zicht af.

Fijne wortels zijn belangrijk voor de opname van water en voedingsstoffen en worden van nature voortdurend gevormd en afgestoten. Bij droogtestress kunnen die processen sterker veranderen. Ook mycorrhizaschimmels, die in samenwerking met boomwortels het bereik voor water en voedingsstoffen vergroten, reageren op droogte.

Daarnaast kan ernstig watertekort het watertransportsysteem van een boom beschadigen. Herstel vraagt vervolgens tijd en energie. Regen betekent daarom niet dat de gevolgen van een lange droge periode onmiddellijk zijn verdwenen.

De werkelijke impact van deze zomer zal voor een deel pas in 2027 zichtbaar worden. Bomen die zwaar zijn belast, kunnen volgend groeiseizoen bijvoorbeeld minder groei of een ijlere kroon ontwikkelen. Daarmee neemt niet alleen hun vitaliteit af, maar mogelijk ook de ecosysteemdiensten die juist van grote bomen worden verwacht, zoals schaduw, verkoeling, wateropvang en bijdrage aan biodiversiteit.

Droogte maakt een boom niet automatisch onveilig

Droogtestress betekent nadrukkelijk niet dat bomen na een droge zomer automatisch onveilig zijn. Wel kan ernstige droogte bestaande kwetsbaarheden versterken of eerder zichtbaar maken.

Volledig afgestorven of sterk uitgedroogde zware takken kunnen bijvoorbeeld eerder breken dan vitale takken. Ook bestaande constructieve zwakheden, aantastingen of problemen in het wortelstelsel kunnen van belang zijn wanneer een boom later zwaar door wind wordt belast.

Onderzoek naar boomfalen laat zien dat wind een belangrijke directe oorzaak van tak-, stam- en wortelfalen is. De daadwerkelijke kans op falen wordt echter bepaald door een combinatie van factoren, zoals de conditie en structuur van de boom, wortels, houtaantastingen, bodem, groeiplaats en weersbelasting.

“De regen kan terug zijn terwijl de boom de droogte nog niet te boven is,” zegt [naam VHG-boomspecialist/woordvoerder]. “Juist daarom is het belangrijk om niet alleen te kijken of een boom weer groen wordt. De ontwikkeling van kroon, takken, wortelzone en groeiplaats in de periode daarna vertelt veel meer over hoe een boom de droogte heeft doorstaan.”

Extra aandacht binnen regulier boombeheer

Veel bomen in de openbare ruimte worden al periodiek gecontroleerd. Koninklijke VHG pleit daarom niet voor een generieke extra veiligheidscontrole van iedere boom na een droge zomer.

Wel is het verstandig om binnen het reguliere boombeheer gericht aandacht te besteden aan bomen die zwaar op de droogte hebben gereageerd, bomen met bekende gebreken en bomen op plaatsen waar de gevolgen van tak- of boomfalen groot kunnen zijn, bijvoorbeeld langs drukke wegen, fietspaden, op pleinen en speelplaatsen.

Een professionele boomspecialist kan beoordelen of monitoring voldoende is of dat aanleiding bestaat voor nader boomtechnisch onderzoek of gerichte maatregelen. Daarbij wordt niet alleen naar de kroon gekeken, maar ook naar de wortelzone, bodem, groeiplaats en omgeving.

Maatregelen kunnen, afhankelijk van de situatie, bestaan uit het verwijderen van dood of aantoonbaar risicovol hout, gerichte kroonmaatregelen of het verbeteren van de groeiplaats, bijvoorbeeld door aandacht voor bodemverdichting, doorwortelbare ruimte, waterbeschikbaarheid en infiltratie.

Koninklijke VHG benadrukt dat droogtestress geen reden is om bomen uit voorzorg te kappen of zwaar te snoeien. Het uitgangspunt is juist om bomen zo lang mogelijk verantwoord te behouden en hun herstel waar mogelijk te ondersteunen.

Volgend groeiseizoen wordt belangrijk

[Naam woordvoerder]: “Grote, gezonde bomen zijn onmisbaar voor een klimaatbestendige leefomgeving. Ze geven schaduw en verkoeling, onderscheppen neerslag en dragen bij aan biodiversiteit. Juist na een extreem droog jaar is het daarom belangrijk om te volgen hoe bomen zich herstellen. Niet iedere boom heeft een ingreep nodig, maar een boom die volgend voorjaar duidelijk minder kroon ontwikkelt, vertelt ons wel iets.”

De KNMI'23-klimaatscenario's laten zien dat Nederlandse zomers bij verdere opwarming droger worden en dat langdurige droogte vaker voorkomt. Tegelijkertijd kunnen extreme zomerbuien intensiever worden. Dat vraagt volgens Koninklijke VHG niet alleen om meer bomen, maar vooral ook om goede groeiplaatsen en duurzaam beheer van het bestaande bomenbestand.

Koninklijke VHG pleit daarom voor structurele aandacht voor gezonde bodems, voldoende doorwortelbare ruimte, beschikbaarheid en infiltratie van water en deskundig boombeheer.

De boodschap aan boomeigenaren is daarbij vooral: beschouw regen niet als het einde van de droogteproblematiek voor de boom. Houd bomen die deze zomer zwaar hebben geleden ook in het komende groeiseizoen goed in beeld en laat een deskundige beoordelen of maatregelen nodig zijn.

Zo kunnen waardevolle bomen waar mogelijk behouden blijven en kunnen voorzienbare veiligheidsrisico's tijdig worden herkend en verkleind.